Project-based Learning

Project-Based Learning oftewel projectmatig werken is HOT in Nederland (en daarbuiten). Veel scholen erkennen bijvoorbeeld dat de traditionele lesmethodes (1) niet of weinig gebruik maken van actuele leerpsychologische inzichten, (2) zich vaak beperken tot puur cognitieve leerdoelen, (3) vooral gericht zijn op uniformiteit in plaats van diversiteit en (4) meer insteken op extrinsieke dan intrinsieke motivatie. Dit terwijl er maatschappelijk en op de arbeidsmarkt veel vraag is naar mensen met sterke sociale, communicatieve en zelfsturende vaardigheden, die in Nederland vaak worden gevat in het containerbegrip ‘21st century skills’. Steeds meer onderzoek wijst uit dat projectmatig werken effectief kan bijdragen aan de ontwikkeling van dit soort vaardigheden. Bovendien zorgt projectmatig werken voor meer motivatie, eigenaarschap en betrokkenheid bij leerlingen én de stakeholders in (de directe) omgeving van de school. Met Project-based Learning haal je namelijk ook de wereld de school in (en andersom) om maatschappelijk bewustzijn en participatie in de samenleving te stimuleren. Aansluitend biedt projectmatig werken een leersituatie waarin de leraar zich heel effectief kan opstellen in het leerproces van leerlingen. Projectmatig werken betekent niet dat leerlingen aan hun lot worden overgelaten maar wel dat leerlingen werken met een hoge mate van autonomie, binnen een hele duidelijke structuur. Het is absoluut niet de bedoeling dat de leraar leerlingen aan het werk zet en vervolgens achterover gaat leunen maar de leraar is juist de ‘mastermind’ achter het lesprogramma. Samen met collega’s ontwerpt de leraar op basis van specifieke (!) leerdoelen het lesprogramma en is tijdens de activiteiten constant bezig met ‘just-in-time’ instructies, coaching en feedback. Aandacht voor taakaanpak is daarin een belangrijk uitgangspunt, zowel voor de leerling als de leraar zelf. Zo ontstaat er een omgeving waarin -iedereen- constant bezig is met ontwikkeling.

Concluderend wordt met projectmatig werken enerzijds beoogd om met leerlingen te werken aan bredere leerdoelen die passen bij (en zich het liefst deels bevinden in) de actualiteit van onze samenleving. Anderzijds biedt de projectmatige leersituatie meer ruimte om effectief gebruik te maken van bewezen effectieve leerpsychologische basisprincipes.

In relatie tot de brede doelen van het onderwijs, geformuleerd door Gert Biesta het volgende:

Kwalificatie
Er bestaat geen probleemoplossend vermogen, kritisch denken of creativiteit zonder kennis. Project-based Learning blijkt uit onderzoek op zichzelf niet zo zeer de meest geschikte vorm te zijn voor het verwerven van nieuwe kennis, hiervoor blijft een model als directe instructie uitermate geschikt. Als het gaat om de toepassing van kennis, de meer sociale vaardigheden en burgerschapsontwikkeling kan projectmatig leren echter een zeer passende werkwijze zijn, maar het blijft natuurlijk afhankelijk van hoe de leersituaties ingericht en ondersteund (scaffolding) worden door de leraar. Het idee is om leerlingen bloot te stellen aan veel en steeds verschillende ‘probleem’ situaties binnen een bepaald domein. Hiermee komt de leerling enerzijds in contact met een grote diversiteit aan (vakspecifieke) domeinen maar leert hij/zij ook langzamerhand hoe deze problemen zich tot elkaar verhouden en wat de overeenkomstige onderliggende principes van die problemen zijn.

Een andere belangrijke dimensie van leren is reflectie. Het is belangrijk om leerlingen te leren leren, leren werken en leren samenwerken, om bezig te zijn met metacognitie. Door in dialoog te gaan met leerlingen feedback, feed up en feedforward te bieden bv. met betrekking tot hun leerproces. Zo veranderen fouten in leermomenten en leren leerlingen op een meer organische, cyclische wijze om taakgericht en zelfsturend te werken. Een manier van leren die goed te vergelijken is met het leerproces dat spelontwikkelaars zo goed in games weten te verwerken!

tasc

 

Afb.:Het TASC model van Belle Wallace.

Socialisatie

Project-based Learning gaat ook over de in de wereld zijn, leren dat (én hoe) je als burger een zinvolle bijdrage kan leveren aan de maatschappij. Projecten kunnen door middel van leervragen (big idea’s) worden toegespitst op actuele maatschappelijke vraagstukken, problemen die écht leven en écht om (creatieve) oplossingen vragen. Leerlingen leren (in) netwerken en leren binnen dat netwerk verbindingen aan te gaan met stakeholders (belanghebbenden) van hun projecten. Deze stakeholders zijn niet alleen belangrijk als kennisbron maar bieden ook meer perspectieven op bepaalde problematiek dan een leraar individueel zou kunnen en stellen leerlingen bloot aan de bijbehorende (bedrijfs)cultuur waarin zij opereren.

Ten slotte leren leerlingen in projectmatige leersituaties samenwerken in de vorm van een team (in plaats van groep) volgens de principes van co-creatie. Het werken volgens deze principes stimuleert de mate van samenwerkend leren, de ervaren ruimte voor diversiteit, het ontstaan van innovatieve ideeën en het versterken van het welbevinden.

Subjectivatie
Het gedachtengoed van Project-based Learning sluit aan op de ontwikkelingen in de positieve psychologie. Steeds meer onderzoek wijst uit dat het door ontwikkelen van sterktes veel effectiever is dan te blijven hangen in zaken waar mensen minder goed in zijn. Een goede projectmatige leersituatie biedt dan ook de ruimte voor persoonlijke leerstrategieën en de vorming van de leerling als individu. Er is tot op zekere hoogte een persoonlijke keuze in wat en hoe leerlingen bepaalde leerdoelen realiseren. Daarbij geldt voor iedereen dat respect voor (én de inzet van) elkaars unieke kwaliteiten een kernwaarde is. Dit moet niet alleen blijken uit de opvattingen van alle betrokkenen maar zeker ook het gedrag. Er wordt geredeneerd én gehandeld vanuit het geloof dat intelligentie, talenten en persoonlijkheid niet vaststaat maar juist constant in ontwikkeling is, enkel afhankelijk van de investering die de leerling zelf en de mensen om de leerling heen bereid zijn om te doen. Leerlingen ervaren dat veel oefenen tot goede resultaten leidt door aandacht te besteden aan de ontwikkeling van hun executieve functies en zelfsturend en monitorend vermogen.

Tot slot

Al met al biedt projectmatig werken m.i. een mooi perspectief voor scholen die bezig zijn met hun curriculumontwikkeling. Niet als blauwdruk of keurslijf maar als gedachtengoed om op te oriënteren en gericht mee aan de slag te gaan. Een kans om weg te lopen van een ‘one-size-fits-all’ curriculum en te bewegen naar een meer brede leerroute waarin elke leerling zich optimaal kan ontwikkelen! Moeten we nu alleen maar project-based werken? Zeker niet! Onderwijs is geen natuurwetenschap maar een menswetenschap, wat voor de één werkt, hoeft niet altijd voor iedereen te gelden. Uiteindelijk zullen leraren altijd, zo veel mogelijk op basis van zowel kwantitatieve als kwalitatieve onderzoeksresultaten (evidence-informed), met hun eigen (professionele) identiteit moeten proberen het leerproces zo goed mogelijk in te richten, voor zoveel mogelijk leerlingen. Dat valt niet mee, maar dat is juist de uitdaging van het werken in het onderwijs!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>